اینترنت برای زندگی ،زندگی برای اینترنت
ساعت ۱:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/٢۱ : توسط : نادررشیدی

زندگی در عصر جدید گام برداشتن در راستای شیوه نوین را می طلبد، افراد تنها با چند کلیک به دنیایی فراتر از دنیای واقعی قدم می گذارند و بر خلاف گذشته بسیاری از امور روزمره و ضروری خود را چون تجارت، دوست یابی و همسر یابی... را به اینترنت می سپارند.

 

به گزارش مهرخانه: امروزه اینترنت بر جنبه های مختلف زندگی اجتماعی افراد اثر گذاشته و به عنوان یک پدیده جدید در جوامع بشری در حال گسترش است، این توسعه تا جایی پیش رفته است که بسیاری از نیازها بدون حضور اینترنت امکان پذیر نیست.
زندگی در عصر جدید گام برداشتن در راستای شیوه نوین را می طلبد، افراد تنها با چند کلیک به دنیایی فراتر از دنیای واقعی قدم می گذارند و بر خلاف گذشته بسیاری از امور روزمره و ضروری خود را چون تجارت، دوست یابی و همسر یابی... را به اینترنت می سپارند، جامعه ایرانی نیز همسو با این تحول بزرگ حرکت کرده و پاسخ بسیاری از سئوال های خود را در تارنمای اینترنت جستجو می کند.
اگرچه اینترنت توانسته است بسیاری نیازهای افراد را به سرعت پوشش دهد؛ اما از سوی دیگر تاثیرات مهمی را بر نهادهایی چون خانواده گذاشته است و آن را با تحولات بزرگ ساختاری روبرو کرده است، نقش اینترنت در شکل گیری این دگرگونی ها پررنگ بوده و پیامدهایی را به همراه دارد.
پیامد این اثرگذاری را می توان در دو قالب پیامدهای مثبت همچون افزایش سطح آگاهی اعضای خانواده، کاهش هزینه های حمل و نقل، توسعه اقتصاد، افزایش سرعت تبادل اطلاعات و پیامدهای منفی چون کم رنگ شدن گفتگوهای خانوادگی، انحرافات جنسی، تاثیر در هویت یابی و... مشاهده نمود.
روابط دوستانه در دنیای مجازی در حال تبدیل شدن به فرهنگی است که موجب شده تا اینترنت جزیی جدانشدنی از زندگی افراد باشد، بسیاری از افراد گفتگو در فضای مجازی را به محفل گرم خانوادگیشان ترجیح می دهند، نوجوانان و جوانان با ورود به دنیای رمزآلود اینترنت با چالش های هویتی روبرو می شوند، اعتیاد اینترنتی روز به روز به صورت نگران کننده ای در حال افزایش است و ...
این گزارش به واکاوی پیامدهای استفاده نادرست از اینترنت می پردازد،‌ تا بتوان با ارائه راهکارهای مناسب، آسیب هایی را که این وسیله نوین ارتباط جمعی برای خانواده ها به همراه دارد را محو کرد و یا کاهش داد:


چرا اینترنت تا این اندازه محبوبیت دارد؟
مریم دختر 26 ساله ای است که به گفته خودش به محض ورود در خانه به اتاقش می رود تا فرصت را برای وب گردی از دست ندهد، همیشه با مادرش بر سر این مسئله اختلاف دارد و آن لاین بودن در فضای مجازی و ارتباط با دوستان اینترنتی اش را به شرکت در مهمانی های خانوادگی ترجیح می دهد.
دکتر سید حسن حسینی عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در گفتگو با خبرنگار مهرخانه به بیان وجه تمایز اینترنت نسبت به دیگر وسایل ارتباطی جمعی پرداخت و گفت: اینترنت رسانه ای است که از صوت، تصویر و نوشتار به طور همزمان برخوردار است، ما در رادیو صوت را می شنویم،‌ در تلویزیون از صوت و تصویر بهره مند می شویم و در روزنامه از امکانات نوشتاری استفاده می کنیم؛ اما در اینترنت ما از هر سه این عوامل در برقراری ارتباط متقابل استفاده می کنیم، همه رسانه ها را یک جا در اختیار داریم و این می تواند یکی از عوامل گسترش اینترنت در بین افراد باشد.
دکتر حسینی مهمترین ویژگی اینترنت را امکان برقراری ارتباط دو سویه دانست و گفت :‌ افزایش محبوبیت اینترنت در جوامع امروزی،‌ متاثر از ویژگی برقراری ارتباط دو سویه است؛‌ چراکه در دنیای مجازی ارتباط، هیچ لزومی ندارد که افراد خود حقیقی شان باشند و البته طرف مقابل نیز می تواند فرد تصنعی باشد و همین رمز آلود بودن آن باعث گرایش بیشتر افراد به اینترنت شده است.
حجت الاسلام زیبایی نژاد رییس دفتر مطالعات و تحقیقات زنان گسترش رو به رشد استفاده از اینترنت را متاثر از سه ویژگی آن بر می شمارد و معتقد است که اولا اینترنت فردگرا‌ترین رسانه‌هاست که گزینش برنامه‌های آن براساس تمایلات فرد و نه توافق گروهی صورت می‌گیرد؛ دوم آنکه این رسانه امکان ارتباط دوسویه را، حتی بدون بر جای گذاردن ردپا، برای فرد فراهم می‌سازد و سوم آنکه از قابلیت ثبت خطوط، صداها و تصاویر برخوردار است و می‌توان با نگهداری تصاویر و صداها به عقب بازگشت و وقایع را بارها مشاهده کرد. (1)

اینترنت و کاهش ارتباطات کلامی در خانواده
سارا دو ماه است ازدواج کرده، او از فضای فیس بوک متنفر است؛‌ چراکه معتقد است این فضا رابطه کلامی او و همسرش را کاهش داده و باعث به وجود آمدن اختلافاتی در زندگی شان شده است،
سارا با بیان اینکه همسرش پس از ورود به خانه به صورت مداوم در حال چت کردن با دوستان و همکارانش است گفت: اگر این مسئله را می دانستم،‌هیچ گاه با او ازدواج نمی کردم،‌ بارها پیش آمده که برای کاری صدایش می کنم و او آنچنان در اینترنت غرق شده است که صدای مرا نمی شنود.
یکی از پیامد های اینترنت کاهش ارتباطات کلامی در میان افراد است، اینترنت باعث گردیده که نقش پررنگ گفتگو در خانواده ها کم رنگ شده و زنگ خطر جدی در مسیر ارتباطات انسانی باشد.
دکتر حسینی به تاثیرات اینترنت بر فضای خانواده اشاره کرد و گفت: در گذشته افراد بیشتر وقتشان را با خانواده ها می گذراندند؛‌ اما با پیدایش رادیو،‌ تلویزیون و گسترش اینترنت،‌ ارتباط میان فردی در حوزه خانواده به تدریج به حداقل رسید و گوش ما،‌ چشم ما و حواس ما بیشتر از این که متوجه همسر،‌ والدین و یا فرزندان باشد،‌ این رسانه را مورد تمرکز قرار داده و تاثیر گذاری حوزه خانواده را در مفهوم فعلی ضعیف کرده است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران به نقش اینترنت در حوزه انتخاب همسر و زناشویی اشاره کرد و گفت: نقش اینترنت در حوزه انتخاب همسر و ازدواج در حال پر رنگ شدن است، علاوه بر این تاثیراتی را نیز بر گرایش افراد به رابطه های خارج از چارچوب زناشویی گذاشته است که این روند رو به رشد دگرگونی هایی را در نظام خانواده خواهد گذاشت.

اینترنت و رواج پورنوگرافی
عاطفه 30 ساله با اشاره به اینکه در اینترنت تصاویر خلاف عفت عمومی منتشر می شود گفت: همسرم اغلب به سایت های مستهجن مراجعه می کند، این مطلب تا حدی سلامت روانی خانواده مان را به خطر انداخته است و تقاضاهای جنسی همسرم را تغییر داده است.
انحراف جنسی از خطراتی است که جوامع را تهدید می کند، از جمله آثار استفاده نادرست از اینترنت به وجود آمدن انحرافات و اختلالات جنسی است، اینترنت به دلیل رویکرد آزاداندیشی در روابط جنسی موجب ظهور پدیده شومی به نام هرزه‌نگاری یا پورنوگراف می شود و امکان دسترسی آسان و سریع به تصاویر مستهجن را برای افراد مهیا می سازد، این پورنوگرافی مرزهای اخلاقی را محو کرده و فرهنگ‌ جوامع را تحت تاثیر قرار می دهد.
استفاده نادرست از اینترنت در برخی موارد در میان زوجین به تغییر تقاضاهای جنسی می انجامد و این مسئله در صورت عدم استفاده از راهکار مناسب، زندگی زناشویی را به دره سقوط هدایت می کند.
رییس دفتر مطالعات و تحقیقات زنان معتقد است: مشاهده تصاویر غیر اخلاقی به بالا رفتن تخیلات جنسی افراد می‌انجامد. این نکته، به‌ویژه در فضای مجازی اینترنت اهمیت دارد و سکس در شبکه مجازی منجر به ترشح نامتوازن تستوسترون، دوپامین و سروتونین می شود که بر فعالیت‌های مغز تأثیرات نامطلوبی دارد؛ چنان‌که هنگام خواب نیز اختلالات روانی ناشی از آن ظاهر می‌شود. (2)

اعتیاد اینترنتی؛ بچرخ تا بچرخیم
مهتاب دختر جوانی است که شام و ناهارش را در پشت میز کامپیوترش می خورد،‌ او در این باره می گوید: من از اینترنت استفاده مختلفی می کنم،‌ از اطلاعات عمومی گرفته تا چت کردن، او اینترنت را جزیی از زندگیش می داند که بدون آن حتی یک لحظه نیز نمی تواند کاری بکند.
دکتر حسینی به بیان تاثیرات اعتیاد اینترنتی بر روی افراد پرداخت و تصریح کرد: اعتیاد اینترنتی بحث کاملا علمی است که در کشورهای غربی توجه ویژه ای به آن شده است؛‌ در این کشورها به دلیل بالا بودن سرعت اینترنت،‌ اعتیاد اینترنتی مشهود تر است و این آسیب اجتماعی می تواند بر خانواده، خود فرد و موقعیت اجتماعی او تاثیر بگذارد.
این آسیب شناس افزود: به جز افرادی که حرفه و شغلشان در راستای استفاده از اینترنت است مثل ژورنالیست ها، کسی که بیش از 4 ساعت و به صورت مداوم از این شبکه مجازی استفاده کند، دچار عارضه اعتیاد به اینترنت شده است و وب گردی را به عنوان یک هدف انتخاب کرده است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران به آسیب های غیر قابل جبران اعتیاد به اینترنت اشاره کرد و افزود: اعتیاد به اینترنت مثل اعتیاد به مواد مخدر انسان را از ارتباط مناسب با دیگران باز می دارد تا جایی که فرد نمی تواند وظایف خود را در نقش همسری،‌ پدری یا مادری،‌ فرزندی و دیگر نقش های محوله در جامعه به درستی انجام دهد و با بحران مواجه می شود.

تاثیر اینترنت بر هویت یابی جوانان
دکتر حسینی به تاثیر اینترنت بر هویت یابی افراد اشاره کرد و گفت: امروزه اینترنت در روابط گروه های هم سال نقش مهمی را ایفا می کند و تاثیراتی را نیز بر هویت یابی جوانان می گذارد.
این آسیب شناس افزود: یکی از ویژگی های مهم انسان ها،‌ اجتماعی بودن و اجتماعی زیستن آن هاست؛‌ به عبارت دیگر افراد جامعه به صورت مشخص پس از متولد شدن با اجزای فرهنگی جامعه از جمله ارزش ها،‌ هنجارها و باورها آشنا می شوند، از این محیط ها تاثیر پذیری می کنند ، به تدریج با گسترش وسایل ارتباط جمعی ، رسانه جایگزین نهاد خانواده که مهم ترین نقش تربیتی را به عهده دارد، می شود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: خانواده اولین گروهی است که فرد در آن با الگو های فرهنگی آشنا می شود، پس از خانواده،‌ همسالان و مدرسه به ترتیب به عنوان دومین و سومین گروه ها در تربیت پذیری افراد به صورت رسمی و غیر رسمی نقش دارند؛ اما امروزه مشاهده می کنیم مولفه های فرهنگی که توسط رسانه به ذهن مخاطبان نفوذ می کند نه تنها موقعیت خانواده را ضعیف می کنند، بلکه جای گروه های هم سال که پیشتر در هویت یابی افراد تاثیر می گذاشت را نیز گرفته است.
این استاد دانشگاه گفت:‌ اینترنت تمایل به پیدا کردن گروه های هم سال و یا غیر هم سال را افزایش می دهد که موجب بروز رفتارهایی در فرد می شود، این رفتارها برگرفته از مفاهیمی است که از طریق شبکه مجازی در ذهن او رخنه کرده است، در نتیجه این رفتارها به پیدایش روابط جدید در بین دختران و پسران، تغییر در الگوی مصرف خانواده و تغییر در مسایلی که در اجتماعی شدن افراد و فرهنگ پذیری آن ها نقش دارد، خواهد انجامید.

فیلتر کردن سایت های غیر اخلاقی تنها راهکار ممکن نیست!
دکتر سید حسن حسینی با بیان اینکه فیلتر کردن سایت های غیر اخلاقی کمک شایانی به تغییر در رویه استفاده از این سایت ها نمی کند افزود: من معتقدم محدودیت در استفاده از منابع رسانه ای مشکلی را حل نمی کند.
وی افزود: در کشور ما ابتدا ورود ویدئو با ممنوعیت هایی از سوی قانون گذاران مواجه شد و این دستگاه به صورت قاچاقی به خانه ها آورده شد و افراد از طریق آن فیلم های مستهجن و غیر مستهجن را تماشا می کردند؛‌ با ظهور لوح های فشرده،‌ مجریان قانون دیگر نتوانستند این ممنوعیت را ادامه دهند و در امر اینترنت نیز این محدودیت قطعا ناشدنی است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت : اینترنت و شبکه مجازی تنها خبررسان نیستند و امروزه بسیاری از سیستم های بانکی، اقتصادی و ... از این شبکه ها جهت مراودات خود استفاده می کنند و فقط تا حدی می شود این سیستم ها را محدود کرد؛‌ چراکه افراد برای کسب اطلاعات بیشتر باید از این تکنولوژی به طور کامل استفاده کنند.

آموزش، مهمترین راهکار استفاده درست از اینترنت است

دکتر حسینی در ادامه به ارائه راهکارهای خود در زمینه کاهش آسیب های اینترنت پرداخت و گفت: اگر در سیستم های آموزشی در دبستان،‌ راهنمایی و مقطع دبیرستان استفاده از اینترنت مقدور باشد و دانش آموزان موظف باشند با مراجعه به سایت های آموزشی، علمی،‌ نجومی،‌ تاریخی و ... به جستجوی مقاله بپردازند، با یکسری آدرس هایی مواجه خواهند شد که خاص این گونه مسایل است، به ثبت آن می پردازند، اینگونه است که نوجوانان و جوانان به استفاده های مفید اینترنت پی برده، به عنوان یک عادت به سراغ سایت هایی که توسط خودشان و برای بالابردن سطح دانش خود ثبت شده است،‌ می روند؛ به علاوه اینکه حلاوتی که با دیدن یک مطلب مفید و یا یک تصویر فضایی زیبا در جسم آن ها ایجاد می شود، آن ها را در استفاده درست از اینترنت راهنمایی می کند.
این آسیب شناس در ادامه به تشریح راهکارهای مقابله با استفاده نادرست از اینترنت پرداخت و گفت: با برنامه ریزی و مدیریت درست بر شناخت نیازهایمان از اینترنت، تا حد قابل توجهی شیوه درست استفاده کردن از اینترنت را یاد خواهیم گرفت،‌ به این صورت که باید ابتدا موضوعی را که به خاطر آن به اینترنت مراجعه کنیم را مشخص کنیم و پس از آن وقتی را که برای رسیدن به این موضوع لازم داریم را تعیین نماییم.
وی مهمترین راهکار کنترل استفاده از سایت های غیر اخلاقی را فرهنگ سازی دانست و تصریح کرد: ما باید از ابزارهای فرهنگی برای مقابله با هجمه استفاده از سایت های مستهجن استفاده کنیم تا افراد در ارتباط با رسانه انتخاب کنندگان خوبی باشند.
دکنر سید حسن حسینی در پایان با بیان این مطلب که استفاده نادرست از اینترنت مجموعه شرایط نامتعارفی را در زندگی فردی و اجتماعی به وجود می آورد خاطر نشان کرد:‌ باید توجه خاصی به فرهنگ استفاده از اینترنت شود تا بتوان با توجه به آن، از مجموعه آسیب هایی که زندگی افراد را تحت الشعاع قرار می دهد و او را دچار دگرگونی های رفتاری متفاوت می کند،‌ مصون ماند.
روش های کاهش اثرات منفی استفاده از اینترنت بر خانواده ها، در گزارش های آتی مهرخانه بررسی خواهد شد.



1- فصلنامه حورا، شماره سی و پنج، نگاه ویژه خانواده و کالاهای فرهنگی جدید
2- همان