مقاله ای از دکتر عباس رضوی
ساعت ۱:٠٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٧/٥ : توسط : نادررشیدی

چندرسانه ای ها و آموزش مفاهیم

 

چکیده

افراد در زندگی همواره در موقعیت های مختلف یادگیری قرار می گیرند . اگر همه آنچه را که یک فرد آموخته است از او بگیریم همانند نوزادی خواهد شد که به تازگی متولد شده است. یادگیری مفاهیم که نوعی توانایی طبقه بندی است به انسان کمک می کند تا اشیا و پدیده‌ها را بر اساس خواص مشترک طبقه بندی کند . با این کار شناخت و درک جهان پیرامون آسان تر می شود. استفاده از چندرسانه‌ای های آموزشی به ما کمک می کند بتوانیم مفاهیم را بهتر بیاموزیم . چندرسانه‌ای‌ها که ترکیبی از متن ، تصویر ، انیمیشن ، صدا است با ویژگی تعامل یادگیرنده را در آموزش و یادگیری فعال می سازد.

در پژوهشی که درباره تاثیر استراتژی های استقرایی و قیاسی بر یادگیری و یادداری مفاهیم علوم تجربی انجام شد یافته‌ها نشان داد که در چندرسانه‌ای های آموزشی استفاده از استراتژی استقرایی نسبت به استراتژی قیاسی در یادداری مفاهیم موثر تر است حال آنکه در مورد یادگیری مفاهیم تفاوت معناداری بین دو روش مشاهده نشد.


چکیده

افراد در زندگی همواره در موقعیت های مختلف یادگیری قرار می گیرند . اگر همه آنچه را که یک فرد آموخته است از او بگیریم همانند نوزادی خواهد شد که به تازگی متولد شده است. یادگیری مفاهیم که نوعی توانایی طبقه بندی است به انسان کمک می کند تا اشیا و پدیده‌ها را بر اساس خواص مشترک طبقه بندی کند . با این کار شناخت و درک جهان پیرامون آسان تر می شود. استفاده از چندرسانه‌ای های آموزشی به ما کمک می کند بتوانیم مفاهیم را بهتر بیاموزیم . چندرسانه‌ای‌ها که ترکیبی از متن ، تصویر ، انیمیشن ، صدا است با ویژگی تعامل یادگیرنده را در آموزش و یادگیری فعال می سازد.

در پژوهشی که درباره تاثیر استراتژی های استقرایی و قیاسی بر یادگیری و یادداری مفاهیم علوم تجربی انجام شد یافته‌ها نشان داد که در چندرسانه‌ای های آموزشی استفاده از استراتژی استقرایی نسبت به استراتژی قیاسی در یادداری مفاهیم موثر تر است حال آنکه در مورد یادگیری مفاهیم تفاوت معناداری بین دو روش مشاهده نشد.

کلیدواژه‌ها

چندرسانه ای ، آموزش مفاهیم ، نرم افزار آموزشی، یادگیری ، یادداری

مفهوم چیست ؟

مفاهیم ابزارهای ذهنی هستند که ما توسط آنها فکر می کنیم . مفاهیم ما را قادر می سازند تا جهان اجتماعی و فیزیکی را درک کرده و ارتباطات معنی داری با آن برقرار سازیم . بدون وجود مفاهیم برای فکر کردن زندگی افراد بزرگسال مانند بچه‌ها تنها به کلماتی محدود می گردد که آنها را از طریق حواس خویش درک می کنند .

تفاوت عمده بین افراد در سنین مشابه از نظر کارکرد ذهنی بستگی نزدیکی به نوع و تعداد مفاهیمی دارد که آنان یاد گرفته اند .

مفاهیم از نقطه نظرهای متفاوتی مورد مطالعه قرار گرفته اند چرا که مفاهیم برای تفکر عنصر حیاتی هستند . فهم مفاهیم برای فهم اصول و حل مسایل ضروری است . از مفاهیم به عنوان چهارچوبی برای سازماندهی زمینه های مختلف برنامه درسی و اساسی برای ایجاد ارتباط مانند ارتباط معلمان با دانش آموزان استفاده می گردد .

کلاسمایر ( 1985) مفهوم را اطلاعات سازمان یافته فرد درباره یک موجود یا گروهی از موجودات می داند که اشیا ( درخت ، توپ ) رویدادها ( روز تولد ) ایده‌ها ( حقوق برابر ، مساوات ) یا فرایندها ( تفکر ، مطالعه ) را شامل می گردد . کلاسمایر مفهوم را نوعی سازمان ذهنی می پندارد که نه تنها پدیده های عینی بلکه پدیده های انتزاعی را نیز در بر می گیرد .

مفهوم انتزاعی از اشکال ویژه موقعیت های محرک است . مفهوم مجموعه ای از تجربیات یا نظریات است که بر اساس ویژگی های مشترکی با یکدیگر به شکل یک گروه در آمده اند .

برای آنکه بهتر بتوانید مفهوم را درک کنید فرض کنید به عنوان یک معلم می خواهید درباره مثلث برای دانش آموزان خود صحبت کنید . اگر مثلث را یک شکل هندسی و بسته بدانید که سه ضلع دارد می توان شکل های زیادی را پیدا کرد که این ویژگی را داشته باشند . چون این ویژگیها قابل تعمیم به تعدادی زیاد از شکل های هندسی است پس یک مفهوم است.

ضرورت یادگیری مفاهیم

مفاهیم تجربیات را سازماندهی کرده و پالایش می نماید . مفاهیم به شخص قدرت می دهد تا به تفسیر تجربیات خود بپردازد . انسان برای آن که بتواند محیطش را تفسیر نماید و به عمق و گسترش فهم خود درباره پدیده‌هایی که مشاهده می کند بیفزاید طبقه بندی های ضروری را اختراع می کند .

پیشرفت موفقیت آمیز در زمینه یادگیری انسانی بدون مفاهیم به عنوان ابزار تفکر غیر ممکن خواهد بود . تنها به وسیله مفاهیم است که تجربیات نامگذاری شده ، شناسایی ، طبقه بندی و سازماندهی می گردند . فهمیدن بر این پیوندها مبتنی است . توده ای از مواد سازماندهی نشده ، نه قابل درک است و نه می توان آن را مجدداً به دست آورد . باید این مواد را تحت عنوان مفاهیم مناسب طبقه بندی کنیم تا بتوانیم از آنها استفاده نماییم .

علم به طور مداوم مفاهیم خود را پالایش می نماید . فرایند تحلیلی علم - توجه به جوانب ، روابط ، ویژگیها و اجزا به جای کل - یک فرایند عقلی نسبتاً کامل است .

فواید مفهوم

1. مفهوم پیچیدگی دنیای افراد را کاهش می دهد .

2. ذخیره سازی طرحها نیاز به زمان داشته و پر زحمت است .

3. مفهوم بیانگر گروه بندی اشیا ، افراد و رویدادهایی چون انتقال ، کار و تصادف می باشد .

4. مفهوم از گذشته نشات می گیرد اما به آینده اشاره دارد . مثل گاز گرفتن سگ

5. مفهوم انتقال یادگیری را تسهیل می کند .

6. مفهوم ضرورت یادگیری همیشگی را کاهش می دهد .

7. مفاهیم فعالیتها را جهت می دهند . با استفاده از مفاهیم می توان فعالیتها را صحیح انجام داد و اشیا یا افراد را در گروه های مناسب جای داده و تصمیمات مناسب را اتخاذ کرد .

8. مفاهیم آموزش را ممکن می سازد . اگر دانش آموزان تعدادی مفهوم و اصل را یاد نگرفته باشند آموزش مفاهیم برای آنان امکان پذیر نیست .

اجزای مفهوم

مفاهیم ترکیبی از اطلاعات فرد درباره یک چیز هستند . هر مفهوم دارای یک نام است . نام مفهوم شاید تنها یک کلمه یا یک اصطلاح باشد .

در هر راهبردی که برای تدریس مفاهیم مورد استفاده قرار می دهید چهار جزء اساسی وجود دارند که عبارتند از :‌

· نام مفهوم

· تعریف مفهوم

· صفات مناسب و نامناسب

· مثالها و غیر مثالها

نام مفهوم برای برقراری ارتباط مهم است . هرچند که نام یا برچسب برای درک مفاهیم لازم است اما یادگیری یک نام یا برچسب باعث نمی گردد که فرد مفهوم را درک کند . یک تعریف ، هویت مفهوم را روشن تر می سازد . یک تعریف خوب دو عنصر دارد . اول آن که مفهوم جدید را به یک طبقه کلی تر ارتباط می دهد و دوم این که صفات تعریف شده مفاهیم جدید را بیان می کند . به طور مثال مثلث متساوی الاضلاع اینگونه تعریف شده است:

یک شکل بسته ،‌ مسطح و ساده ( طبقه کلی ) که سه گوشه دارد و زوایای سه گانه آن با یکدیگر مساوی هستند . ( صفات تعریف شده )

این نوع تعریف به جایگزینی مفهوم در طرحواره‌های دانش فرد کمک می کند .

مشخص کردن صفات مناسب و نامناسب ،‌ جنبه دیگری از تدریس مفاهیم است . توانایی پرواز یک صفت مناسب برای حیواناتی تحت عنوان پرنده نیست اگرچه بسیاری از پرندگان پرواز می کنند برخی از آنها مثل پنگوئن و شتر مرغ پرواز نمی کنند و برخی دیگر از حیوانات که پرنده نیستند (مانند خفاش ) پرواز می کنند . مثالها در تدریس مفاهیم نقش اساسی دارند. در تدریس مفاهیم پیچیده و تدریس مفاهیم برای دانش آموزان کم توان تر . و جوان تر مثالهای بیشتری مورد نیاز است .

هم مثالها و هم غیر مثالها (که برخی آنها را مثالهای مثبت و مثالهای منفی می نامند ) برای روشن ساختن حدود طبقه ضروری هستند بنابراین بحث درباره این که چرا خفاش یک پرنده نیست ( به عنوان یک غیر مثال ) به دانش آموزان کمک می کند تا حدود مفهوم پرنده را تعریف کنند .

متغیرهای موثر در یادگیری مفاهیم

1-مثالها و غیر مثالها

ترکیب مثالها و غیر مثالها، تعداد مثالهای ارائه شده، پیچیدگی مثالها همگی بر یادگیری مفاهیم تاثیر دارند.

2-تجربیات واقعی

استفاده از موقعیت های زندگی در یادگیری مفاهیم باعث افزایش انگیزه و علاقه یادگیرندگان می گردد .

3 – تعلیم مفاهیم از ساده به پیچیده

در مدارس معمولاً اول از مفاهیم ساده تر شروع می کنند سپس به مفاهیم پیچیده تر می پردازند .برای آموزش مفاهیم ابتدا مفاهیمی را آموزش دهید که ساده تر از مفاهیم دیگر هستند و یادگیری آنها آسانتر است .

4 – تمرین

تمرین به یادگیری بهتر مفاهیم می انجامد . اوزیس و آندرود اثرات تمرین متراکم و با فاصله را روی یادگیری مفاهیم مقایسه کردند . نتایج نشان داد که تمرین با فاصله یادگیری سریعتری از تمرین متراکم به وجود می آورد و میزان نگهداری مفهوم در هر دو شرایط زیاد است .

5 – تقویت

تقویت اثر قابل ملاحظه ای روی یادگیری مفاهیم دارد . تقویتی که صورت می گیرد باید بلافاصله پس از یادگیری باشد.

تدریس مفاهیم

به منظور تدریس مفاهیم خاص به افراد خاص چند نکته را به یاد داشته باشید . اول این که برای آموزش مفاهیم بایستی زمان خاصی اقدام کرد . این زمان از طرفی به تجربیات فرد و از طرفی به رشد و تکامل سیستم عصبی او وابسته است . دوم این که فرایند های ذهنی لازم برای یادگیری مفاهیم در سطوح مختلف با یکدیگر متفاوت است و یادگیری مفاهیم در سطوح پایین تر زودتر از سطوح بالاتر انجام می شود . سوم اینکه افراد از سطوح پایین تر شروع به درک مفاهیم نموده و به سوی سطوح بالاتر حرکت می کنند .

با توجه به این سه شرط معلمان می توانند مفاهیم را در بیش از یک سطح تدریس کنند و به دانش آموزان خود کمک کنند تا این سطوح متوالی را پشت سر گذاشته و با سرعت هر چه بیشتر به سطوح بالاتر دست یابند .

به منظور تسریع رشد معنای کلمات و نمادها معلم باید به خاطر داشته باشد که مفاهیم :

o از طریق تجربیات ویژه متعدد زندگی روزمره توسعه می یابند .

o رشد مفهوم به آرامی و از سطح عینی به سطح انتزاعی صورت می گیرد .

o باید از مواد خواندنی آموزشی برای یادگیری یک مفهوم در سطح بالا و انتزاعی استفاده نمود.

o معلم می تواند با استفاده از راه های زیر به مفهوم سازی کمک نماید :

o مفهوم را با مثالهایی که رابطه اساسی و مهم را مشخص می کند معرفی نماید .

o تا جایی که امکان دارد از مثالهای نزدیک و اشیا عینی و سطح ادراکی زندگی روزمره کودک استفاده نماید .

o تعداد مفاهیم مورد تدریس را کاهش داده ، وقت و تجربیات بیشتری به هر یک از مفاهیم اختصاص دهد .

o تمرینات منظم برای استفاده از مفاهیم به کودکان داده ، به راهنمایی ، ایجاد انگیزه و فرصت های موفقیت آمیز بپردازد .

o توجه کودکان را به جوانب کلی مفهوم جلب کند . او می تواند این کار را با استفاده از ترسیم کننده‌ها ، مثالها ، تصاویر و مانند آن انجام دهد .

o به کودک برای تدوین نمادهای کلامی و بیان ویژگی های کلی آنها و نیز تجزیه و تحلیل آنها یاری رساند .

o به کودک کمک کند تا سرنخ های نمادین برای کسب مفاهیم و تشکیل آنها را کشف نماید.

تعریف و مفهوم چند رسانه ای

برای چند رسانه ای تعاریف متفاوتی ارائه شده است . برخی آن را این گونه تعریف کرده اند :

هر گونه تلفیق متن , گرافیک ، صدا ، انیمیشن و ویدئو که با کامپیوتر و یا سایر ابزار الکترونیک منتقل می گردد.

چند رسانه ای تلفیقی از دو یا چند شکل رسانه ای است که برنامه آموزشی را عرضه می کند . برخی تعامل را یک ویژگی مهم برای چند رسانه ای های آموزشی دانسته اند و آن را یک کیوسک اطلاعاتی متعامل دانسته اند .

از چند رسانه ای‌ها برای بکارگیری نظریات آموزشی گوناگون می توان استفاده کرد .

مزایای استفاده آموزشی از چندرسانه‌ای‌ها

چندرسانه‌ای‌ها به گسترش دانش در عصر اطلاعات کمک فراوانی می کنند . به همین خاطر بازار این نوع رسانه‌ها در جهان به سرعت در حال گسترش است . بهره گیری از چندرسانه‌ای‌ها در موقعیت های آموزشی دارای مزایای فراوانی است که برخی از آنها عبارتند از :

· استفاده از حواس چندگانه برای یادگیری

· تمرین بیشتر برای رسیدن به حد تسلط

· تسهیل مشارکت میان دانش آموزان

· کمک به دانش آموزان برای ایجاد ارتباط بین مفاهیم

· تکرار درس برای کاربر در صورت تمایل

· انعطاف پذیر بودن برنامه در مقابل نیاز یادگیرندگان

· برقراری تعامل و رابطه دوسویه با کاربر

· فراهم آوردن محیط یادگیری دوستانه

شیوه های استفاده از چندرسانه ای‌ها در آموزش

از چندرسانه‌ای‌ها می توان به شیوه های گوناگونی در آموزش استفاده کرد . لینچ استفاده از چندرسانه ای‌ها را به سه روش امکان پذیر می داند که عبارتند از :

ارائه یا نمایش : در این شیوه معلم می تواند از چندرسانه ای‌ها برای ارائه دیداری – شنیداری مطالب کمک بگیرد. در این حالت چندرسانه ای ها شکل مدرن و نوین رسانه های دیداری-شنیداری خواهند بود .

یادگیری مشارکتی: هنگامی که دانش آموزان به صورت گروهی کار می کنند استفاده از چندرسانه ای ها روابط بین اعضای گروه را تسهیل می کند.

یادگیری انفرادی: در این صورت دانش آموزان می توانند به صورت انفرادی و مستقل به یادگیری بپردازند. تعاملی که بین کاربر و نرم افزار ایجاد می شود و امکانات چندرسانه‌ای یادگیرنده را راهنمایی می کند و یادگیری او را سبب می شود.

چند رسانه ای‌ها و آموزش مفاهیم

امروزه استفاده از چندرسانه‌ای‌ها برای آموزش انواع بازده های یادگیری رایج است . در مجموع ادبیات موجود نشان دهنده آن است که چندرسانه ای‌ها باعث غنی تر شدن محیط های یادگیری می شوند.

در پژوهشی که ادواردز و فریتز (1997) انجام داده اند بیان کرده اند که ارائه درس از طریق چند رسانه ای های آموزشی بر یادگیری مفهوم موثر است .

یادگیری از طریق چند رسانه ای های آموزشی لذت بخش تر و جذاب تر است و از نظر آموزشی به بازده های متفاوتی چون یادگیری و کاربرد مفاهیم می انجامد .

برای آموزش مفاهیم برنامه های چند رسانه ای مختلفی تهیه شده است که به عنوان مثال می توان به Small Talker اشاره کرد . این برنامه یک محیط یادگیری چند رسانه ای است که برای یادگیری مفاهیم طراحی شده است .

در زمینه علوم برای موضوعاتی چون طبیعت ، موجودات زنده و غیر زنده ، آلودگی محیط زیست و تاثیرات از بین رفتن لایه اوزون ، زندگی گیاهان ، حیوانات در زیستگاه های مختلف ، چرخه آب ، الکتریسیته ، دستگاه گوارش ، حواس انسان و ... چند رسانه ای های آموزشی ساخته شده و تاثیر آنها بر یادگیری دانش آموزان بررسی شده است . در یکی از این پژوهشها این نتیجه به دست آمد که استفاده از این چند رسانه ای‌ها موجب افزایش انگیزه و ارتقا کیفی یادگیری دانش آموزان می شود و باعث می گردد شاگردان مفاهیم و موضوعات را خوب یاد بگیرند .

در پژوهشی که رن زین (1989 ) با دانش آموزان متوسطه آلمانی انجام داده است دو شکل متفاوت ارائه مثال یعنی آموزش مبتنی بر کامپیوتر و استفاده از ویدئوی تعاملی را در یادگیری مفاهیم مورد بررسی قرار داده است . نتایج پژوهش او نشان می دهد که یادگیری مفاهیم از طریق برنامه های مبتنی بر کامپیوتر موثر تر از ویدئوی تعاملی است .

چند رسانه ای های آموزشی می توانند برنامه‌هایی سازمان یافته از تجارب یادگیری را برای افراد یا گروه‌ها فراهم آورند که در آنها تاکید ویژه ای بر یادگیری از طریق حواس مختلف صورت می گیرد .

امروزه رشد اینترنت و توسعه کاربردهای مختلف چند رسانه ای فرصت های خارق العاده ای را برای آموزش مفاهیم فراهم می کند . دانش آموزانی که از چند رسانه ای‌ها استفاده می کنند و همچنین کسانی که بر این آموزش نظارت دارند بایستی با مهارت های چند رسانه ای یا سواد چند رسانه ای آشنایی کافی و لازم را داشته باشند.

مطالعه موردی

همان طور که پیشتر آمد تحقیقات بر استفاده از چندرسانه‌ای‌ها در موقعیت های آموزشی تاکید دارد . به عبارتی دیگر چنانچه در آموزش و تدریس مفاهیم از چندرسانه‌ای‌ها استفاده شود یادگیری مفاهیم افزایش می یابد.

گفتیم که مفاهیم دارای اجزا و عناصری است که در آموزش باید به آنها توجه شود . مریل مفاهیم را دارای دو جزء اساسی می داند که عبارتند از تعمیم و مثال.

تعمیم ، تعریف مفهوم است . ارائه تعریف مفاهیمی چون "حکومت" نمونه ای از تعمیم است . تعمیم را مترادف تعریف نیز دانسته اند . مثال عنصر دیگر تشکیل دهنده آموزش است که آن را نمونه نیز می نامند . اگر آموزش درباره پستانداران باشد و برای مثال خصوصیات شیر ذکر شود در این صورت شیر یک نمونه یا مثال از پستانداران است .

استراتژی های یادگیری و آموزش مفاهیم

برای تسهیل یادگیری مفاهیم لازم است شاگردان برا با مثالهای متنوعی از مفهوم آشنا کنیم . تکیه روی خصوصیات شاخص و مهم مفهوم ، ساده کردن محرک ، ایجاد آمادگی از طریق آموزش مفاهیم پایه و تقویت پاسخهای صحیح در یادگیری مفاهیم سبب تسهیل یادگیری آنها می شود . در مطالعات مربوط به تشکیل مفهوم , یادگیرنده باید از مثالهایی که در دسترس است به خصوصیات مفاهیم پی ببرد. معلمان به طور معمول از یک استراتژی قیاسی استفاده می کنند . آنها ابتدا مفهوم را تعریف کرده و پس از بیان ویژگی های آن به ارائه مثالهای از یک مفهوم می پردازند و سپس با مثالهای اضافی آن را تکمیل می کنند .

استراتژی دیگر استراتژی استقرایی است . در این نوع استراتژی ابتدا مثالهای یک مفهوم و غیر مثالهای آن ذکر می شود و سپس تعریف مفهوم از آنها مشتق می گردد .

به طور کلی استراتژی های استقرایی , توانایی بیشتری برای انتقال مطالب آموخته شده به مثالهای جدید مفهوم ایجاد می کند و مفهوم ممکن است مدت زمان بیشتری در خاطر بماند ولی استراتژی استقرایی معمولاً وقت گیر تر است .

گانیه (1987) رویکردهای قیاسی را با اصطلاح Ruleg و رویکردهای استقرایی را با اصطلاح Egrule مشخص می کند. به نظر می رسد اصطلاحات یاد شده از دو کلمه Rule (به معنای قاعده یا تعمیم) و Eg که مخفف Example (به معنای مثال) تشکیل شده است و اصطلاحات ذکر شده به ترتیب ارائه تعمیم و مثال اشاره دارند.

در صورتی که ابتدا تعمیم و سپس مثال ارائه شود (Ruleg ) استراتژی از نوع قیاسی و در صورتی که ابتدا مثال و سپس تعمیم ارائه شود(Egrule ) استراتژی از نوع استقرایی است.

گانیه (1987) یک رویکرد ترکیبی را نیز توصیه می کند . در این رویکرد ابتدا یک یا دو مثال ساده و روشن ارائه می شود , سپس یک تعریف یا مجموعه ای از صفات شاخص مفهوم ارائه می گردد . پس از آن تعدادی مثال و غیر مثال مورد استفاده قرار می گیرد .

در پژوهشی که انجام شد ترتیب ارائه مثال و تعمیم از طریق چندرسانه‌ای های آموزشی بر یادگیری و یادداری مفاهیم علوم تجربی بررسی شد . به عبارت دیگر تاثیر هر یک از استراتژی های قیاسی و استقرایی مورد استفاده در چندرسانه‌ای های آموزشی بر یادگیری و یادداری مفاهیم مورد پژوهش قرار گرفت .

ابزار پژوهش

برای انجام پژوهش ، پژوهشگر به ساخت نرم افزار چندرسانه‌ای اقدام نمود. درس آخر کتاب علوم تجربی پایه پنجم دبستان انتخاب و چند رسانه ای بر اساس آن تهیه گردید . چند مبحث نیز علاوه بر محتوای این درس در نرم افزار چند رسانه ای طراحی گردید .

نرم افزار چند رسانه ای مورد نیاز برای پژوهش به دو شکل طراحی و تولید شد . در نرم افزار چند رسانه ای اول برای ارائه درس ابتدا تعاریف و تعمیم ها بیان شد . سپس در ادامه مثالهای مورد نیاز برای این تعمیم ها ارائه شد .( استراتژی قیاسی ) در نرم افزار چند رسانه ای دوم برای ارائه درس ابتدا مثالهای مورد نیاز بیان شد و سپس تعمیم یا تعریف بیان گردید (استراتژی استقرایی ).

در هر دو نرم افزار چند رسانه ای اجزای مختلف یعنی صدا ، تصویر ، موسیقی ، انیمیشن و ... یکسان می باشد . در طراحی چند رسانه ای ها از نرم افزارهایی چون مالتی مدیا بیلدر و مایکرومدیا فلش استفاده شد .

روش پژوهش

برای بررسی عامل ترتیب ارائه مثال و تعمیم از روش آزمایشی استفاده شد . جامعه آماری ما دانش آموزان مدارس ابتدایی پسرانه شهر دلیجان بودند که 32 نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی به عنوان نمونه آماری از میان آنان انتخاب شدند. نمونه آماری سپس در دو گروه 16 نفری جایگزین شدند و نرم افزار های طراحی شده در اختیار آنان قرار گرفت . پس از اجرای پیش آزمون ، آموزش صورت گرفت و پس از آن دو پس آزمون انجام شد. پس آزمون اول برای سنجش میزان یادگیری و پس آزمون دوم برای سنجش میران یادداری دانش آموزان به کار رفت . فاصله بین پس آزمونها نیز 14 روز بود.

نتایج پژوهش موردی

بررسی داده های حاصل از آزمونها با استفاده از آزمون t برای دو گروه مستقل نشان داد که در یادگیری مفاهیم بین دو گروه با ضریب اطمینان 95/0 تفاوت معناداری وجود ندارد. به عبارتی دیگر بین نتایج حاصل از نوع استراتژی مورد استفاده در چندرسانه ای در یادگیری مفاهیم علوم تجربی تفاوتی مشاهده نمی شود.

در مورد یادداری مفاهیم استفاده از استراتژی استقرایی در نرم افزارهای چندرسانه ای موثر تشخیص داده شد چرا که بین میانگین یادداری دانش آموزانی که از استراتژی قیاسی استفاده کرده بودند و آنهایی که از استراتژی استقرایی استفاده کرده بودند با ضریب اطمینان 99/0 تفاوت معناداری مشاهده شد.

نتیجه گیری و بحث

چندرسانه ای‌ها با بهره گیری از حواس بیشتر به یادگیری موثر و عمیق می انجامد. نتایج پژوهشهایی که انجام شده است بر استفاده از چندرسانه ای‌ها در موقعیت های تدریس و یادگیری تاکید می کند. استفاده از نرم افزارهای چندرسانه‌ای به شیوه های مختلف می تواند باعث تسهیل فرایند یادگیری و آموزش شود. در پژوهش موردی که انجام شد تاثیر دو استراتژی قیاسی و استقرایی بر یادگیری و یادداری مفاهیم مورد بررسی قرار گرفت .

از آنجا که پژوهش حاضر در یادگیری مفاهیم هر دو روش را یکسان می بیند و در میزان یادداری مفاهیم استراتژی استقرایی را موثر تر از استراتژی قیاسی می داند لذا به طراحان آموزشی و مخصوصاً طراحان چند رسانه ای های آموزشی توصیه می شود چنانچه هدف آموزش یادگیری سریع است و یادگیرندگان تنها می خواهند برای مدت زمان کمی مطالب را به یاد داشته باشند از هر کدام استراتژی می توانند برای آموزش مفاهیم استفاده نمایند .

اما در صورتی که هدف از آموزش ، نگهداری طولانی مطالب در ذهن و فراموشی کمتر آنهاست استراتژی استقرایی توصیه می شود . یعنی طراحان آموزشی بهتر است در سازماندهی محتوا برای چند رسانه ای های آموزشی ابتدا مثالها و سپس تعمیم را ارائه دهند.

منابع فارسی

  • سیف ، علی اکبر (1380) روان شناسی پرورشی , روان شناسی یادگیری و آموزش (ویرایش دوم ) تهران : آگاه
  • شرودر ، اولریک ؛ برونر ، مایکل (1381) بهبود آموزش با بهره گیری از چندرسانه‌ای‌ها . فصلنامه آموزش , سال دوم ، شماره هفتم
  • فردانش ، هاشم (1372) مبانی نظری تکنولوژی آموزشی . تهران : سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی
  • کوزولین ، آلکس (1381) روان شناسی ویگوتسکی : تبیین اندیشه ها ( ترجمه بهروز عزبدفتری ) تهران : فروزش (تاریخ انتشار به زبان اصلی 1990)
  • کی نژاد ، حسین (1378) سیستم های چندرسانه ای به عنوان ابزار تکنولوژی آموزشی . دومین همایش بررسی و تحلیل آموزشهای علمی – کاربردی ، 10 و 11 اسفند1378
  • گانیه ، رابرت ام و دیگران ( 1374) اصول طراحی آموزشی ( ترجمه خدیجه علی آبادی ) تهران : دانا ( تاریخ انتشار به زبان اصلی 1992)
  • گرین ، تیموسی دی ؛ براون ، ابی (1382) پروژه های چندرسانه ای در کلاس درس ، راهنمای طراحی و ارزشیابی ( ترجمه محمد عطاران ) تهران : دانشگاه رایانه‌ای ایران
  • گلاور ، جان ای ؛ برونینگ ، راجر اچ (1381) روان شناسی تربیتی ، اصول و کاربردها . ( ترجمه علینقی خرازی ) تهران : مرکز نشر دانشگاهی
  • مک دونالد ، فردریک جی (1355) روان شناسی تربیتی ( ترجمه زهره سرمد ) تهران : دانشگاه تهران ( تاریخ انتشار به زبان اصلی 1965)

منابع انگلیسی

  • Backwell, John. Multimedia Application in Education . Available at:< http://web.mala.bc.ca/seeds/mm/>
  • Chauhan , S.S (2002) Advanced Educational Psychology .New Delhi:Vikas
  • Chee,Yam San (1994) SMALL TALKER :A cognitive apprenticeship multimedia invironment for learning small talk programming. Available at : <http://www.eric.ed.gov/>
  • Dandapani , S.(2003) Advanced Educational Psychology . New Delhi:Anmol
  • Gage, N.L; Berliner David C. (1985) Educational Psychology. (4thed.) London: Harper and Row
  • Gagne, Robert M. (1987) Instructional Technology : Foundations . New Jersey: Lawrance Erlbaum
  • Lynch J. Patrick . Teaching with Multimedia . Available at: < http://jeffline.tju.edu/CWIS/OAC/medibytes/spring93/medibytes_article1.html >
  • Martorella , Peter H.(1972) Evaluating geographic concept learning . A model for classroom and research application . Available at: <http://www.eric.ed.gov/>
  • McKinney, C. Warren et al (1984) The effect of presentation order of examples and nonexamples on undergraduate acquisition of a social studies concept. Journal of social studies research , v8 n1 p 4-12
  • Murdock, Robert Lloyd (1971) Concept learning and retention: Effects of presentation methods and learning procedure for different intelligence levels. Available at: <http://www.eric.ed.gov/>
  • Park, Ok-choon; Tennyson, Robert D. (1980) Adaptive design strategies for selecting number and presentation order of examples in coordinate concept acquisition. Journal of Educational Psychology. V72 n3 p362-370
  • Ranzijn, Fredrick J.A (1989) The effect of the superordinate concept and presentation form of examples on concept learning. Journal of computers in human behavior v5 n2 .p95-105
  • Seifert, Kelvin L. (1991) Educational Psychology (2nd ed.) Boston: Houghton Mifflin
  • Skinner, Charls E. (2002) Educational Psychology. New Delhi: Prentice Hall of India private Ltd.
  • Woolfolk, Anita E. (1995). Educational Psychology. (6th ed.) Boston:Allyn and Bacon .